Η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και ο βουλευτής της ΝΔ που "έσπασε" τη γραμμή.

Στις 23 Αυγούστου του 1982, μια ιστορική ψηφοφορία έθεσε τέρμα στον διχασμό του Εμφυλίου Πολέμου σε μια θυελλώδη κοινοβουλευτική συνεδρίαση.

Ο Αύγουστος είναι σπάνια μήνας κοινοβουλευτικών ή γενικότερα πολιτικών ειδήσεων. Σήμερα τουλάχιστον. Το καλοκαίρι του 1982 ήταν όμως διαφορετικό. Η νέα κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ υπό την ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου έφερνε προς ψήφιση σε μια ξεχωριστή συνεδρίαση της Βουλής ένα νομοσχέδιο. Αφορούσε την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης θέτοντας οριστικό και ουσιαστικό τέρμα στον Εμφύλιο Πόλεμο.

Μια καλοκαιρινή συνεδρίαση με τεράστια βαρύτητα

Σε πείσμα του κοινοβουλευτικού προγράμματος που θέλει τη Βουλή σε καλοκαιρινή ανάπαυση, ο Ανδρέας Παπανδρέου συγκάλεσε την ολομέλεια στις 17 Αυγούστου. Η ημερομηνία ήταν καθαρά συμβολική και με αυτόν τον τρόπο ξεκίνησε την ομιλία του. «Σαν σήμερα, πριν από 38 χρόνια, 138 παλικάρια εκτελέστηκαν στη μάνδρα της Κοκκινιάς. Τον κρότο των πυροβόλων κάλυπτε ο εθνικός μας ύμνος». 

Χρειάστηκαν 38 χρόνια για να αναγνωριστεί η Εθνική Αντίσταση στο σύνολό της. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ίσχυαν οι νόμοι της χούντας που αναγνώριζαν ως αντιστασιακούς τους ταγμασφαλίτες και τους δωσίλογους. Στο πνεύμα του αντικομμουνισμού των προηγούμενων χρόνων, οι παλλαϊκές οργανώσεις που «κουβάλησαν» τον αγώνα κατά του κατακτητή, έμεναν στο ιστορικό περιθώριο.

Η συνεδρίαση αυτή έμελλε να μείνει στην Ιστορία καθώς ήταν ένα πρώτο, ουσιαστικό βήμα προς την Εθνική Συμφιλίωση. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε αναγνωρίσει ως νόμιμο το ΚΚΕ το 1974, δεν είχε προχωρήσει όμως στην αναίρεση των χουντικών νομοθετημάτων. Το κλίμα στη Βουλή ήταν πανηγυρικό και ταυτόχρονα βαρύ. Τα θεωρεία γεμάτα, τα έδρανα επίσης. Ο διχασμός δεν είχε πει την τελευταία του λέξη.

«Στόχος του νομοσχεδίου είναι η εθνική ενότητα» είπε στην ομιλία του ο πρωθυπουργός. Η Νέα Δημοκρατία όμως, υπό την ηγεσία του Ευάγγελου Αβέρωφ, είχε διαφορετική (και μάλλον επικίνδυνη) άποψη. Η συνήθης κοινοβουλευτική αβρότητα πήγε για λίγο στην άκρη. Η συντηρητική παράταξη προσήλθε στη συνεδρίαση ακονίζοντας τα «μαχαίρια» της. 

Η διχαστική απόφαση της Νέας Δημοκρατίας

Ο Ευάγγελος Αβέρωφ ήταν ένα από τα παλαιότερα και πλέον σκληροπυρηνικά στελέχη της ελληνικής Δεξιάς. Υπήρξε στενός συνεργάτης του Κωνσταντίνου Καραμανλή, υπουργός με σημαντικά πόστα σχεδόν σε κάθε κυβέρνηση από το 1950 και μετά. Εξελέγη πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας το 1981, μετά την εκλογική συντριβή του κόμματος. Στο συγγραφικό του έργο, έγραφε συχνά κατά του ΚΚΕ και μιλούσε για τα «εγκλήματά» του. Το ίδιο έκανε και στην ομιλία του στις 17 Αυγούστου.

«Με το νομοσχέδιο αυτό, δίνεται συγχωροχάρτι στο κομμουνιστικό κόμμα» δήλωνε από το βήμα της Βουλής. Εγκλωβισμένος σε μια παλιά λογική του διχασμού, ανίκανος να αντιληφθεί τη βαρύτητα των στιγμών, ανίδεος μπροστά στην ιστορική πραγματικότητα και αλήθεια. Εκτοξεύοντας έναν αντικομμουνιστικό λίβελο, απείλησε τα κυβερνητικά έδρανα πως η Νέα Δημοκρατία θα αποχωρούσε αν δεν γίνονταν δεκτές οι τροποποιήσεις που πρότεινε. 

H απάντηση του πρωθυπουργού ήταν αστραπιαία και παροιμιώδης: «με τη σημερινή σας πράξη, θέσατε τη Νέα Δημοκρατία στα χρονοντούλαπα της Ιστορίας». Ο Αβέρωφ επανήλθε επαναλαμβάνοντας το παρανοϊκό σκεπτικό του και στη συνέχεια, αποχώρησε μαζί με τους βουλευτές του κόμματός του. Μια μοναδική ευκαιρία χάθηκε. Δεν είναι σαφές αν όλοι οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας ήταν σύμφωνοι με αυτή την απόφαση.

Στον Τύπο, υπήρξαν αναφορές για ορισμένους που δήλωσαν πως αποχώρησαν για λόγους κομματικής πειθαρχίας, όχι επειδή διαφωνούσαν με το νομοσχέδιο. Μόνο ένας βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας έμεινε μέσα στην αίθουσα και υπήρξε ο μοναδικός που υπερψήφισε.

Η εξαίρεση του Παναγιώτη Κανελλόπουλου

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος ήταν 80 χρονών το 1982. Είχε τη φήμη του «Νέστορα» της πολιτικής ζωής παρά τα σοβαρά πολιτικά ατοπήματα που είχε κάνει στο παρελθόν του. Ήταν και εκείνος ένα από τα ιστορικότερα στελέχη της ελληνικής Δεξιάς, συνεργάτης και φίλος του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Το 1967, ήταν ο τελευταίος πρωθυπουργός πριν από την επιβολή της απριλιανής χούντας. 

Με τη Μεταπολίτευση, ο λόγος του έγινε ηπιότερος, η στάση του πιο διαλλακτική. Αυτό φάνηκε ακόμη περισσότερο στη συνεδρίαση για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Όταν όλοι οι βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας αποχώρησαν, ο Κανελλόπουλος έμεινε και υπερψήφισε το νομοσχέδιο.

Εν τέλει, το νομοσχέδιο έγινε νόμος του κράτους αναγνωρίζοντας τον αγώνα εκείνων των οργανώσεων που έχυσαν το περισσότερο αίμα κατά του κατακτητή αλλά η ιδεολογική συγκυρία προσπάθησε να αποσιωπήσει. Μέχρι και σήμερα, ορισμένοι αναπαράγουν τις απόψεις του Ευάγγελου Αβέρωφ προσπαθώντας να αλλάξουν την ιστορική αλήθεια και να επαναφέρουν τον διχασμό προς ίδιον όφελος.

Αν υπάρχει όμως ένα μάθημα από τον Αύγουστο του 1982, αυτό είναι πως η Ιστορία δεν υποτάσσεται σε διχαστικά αφηγήματα ούτε εξαρτάται από ιδεολογικές παρωπίδες. Ο αγώνας για την αλήθεια, στο τέλος, πάντα δικαιώνεται.

Λευτέρης Κοκκίνης, πηγή: Reader